छठ पर्व : सूर्य उपासना, आस्था र स्वच्छताको महान पर्व | Chhath Parva in Nepal

🌞 छठ पर्व : आस्था, अनुशासन र सूर्य उपासना

छठ पर्व नेपालका तराई क्षेत्रहरूमा अत्यन्त श्रद्धा र भव्यतापूर्वक मनाइने पर्व हो। यो पर्व विशेषगरी **सूर्यदेव र छठी माई (उषा देवी)**को पूजा–अर्चना गरेर मनाइन्छ। छठ पर्वलाई शुद्धता, आत्मसंयम र प्रकृतिप्रतिको कृतज्ञताको प्रतीक मानिन्छ।

यो पर्व प्रायः कार्तिक शुक्ल पक्षको चतुर्थीदेखि सप्तमीसम्म (४ दिन) मनाइन्छ। यस वर्ष २०२५ मा छठ पर्व नोभेम्बर महिनाको सुरुवाततिर मनाइने अनुमान छ।

🌅 छठ पर्वको चार दिनको महत्व

छठ पर्व चार दिनसम्म चल्ने यो अनुष्ठानिक पर्वमा प्रत्येक दिनको आफ्नै विशेष महत्व छ।

१. नहाय–खाय (Nahay-Khay)

पहिलो दिन श्रद्धालुहरू नदी वा पोखरीमा स्नान गरी शरीर शुद्ध गर्छन्। त्यसपछि अरवा चामल, लौका तरकारी र दाल खाई दिनको उपवास पूरा गर्छन्।

२. खरना (Kharna)

दोस्रो दिन साँझ सूर्य अस्ताउँदा पूजा गरी गुड र दूधबाट बनेको खीर, फलफूल र रोटीको प्रसाद ग्रहण गरिन्छ। यसपछि भक्तजनले २४ घण्टा निराहार ब्रत बस्ने गर्छन्।

३. सन्ध्या अर्घ्य (Sandhya Arghya)

तेस्रो दिन साँझ सूर्यास्तको बेला भक्तजनहरूले नदी, पोखरी वा घाटमा उभिएर सूर्यदेवलाई अर्घ्य अर्पण गर्छन्। यस समयमा घाटहरू दीप, रंगोली र भजनले झकिझकाउ हुन्छ।

४. प्रातः अर्घ्य (Usha Arghya)

अन्तिम दिन बिहान सूर्य उदाउँदा पुनः अर्घ्य दिइन्छ। यो दिन ब्रतालुहरूले आफ्नो व्रत पूरा गरी परिवारको सुख, समृद्धि र स्वास्थ्यको कामना गर्छन्।

🙏 छठ पर्वको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व

• सूर्यदेव जीवन, ऊर्जा र स्वास्थ्यका प्रतीक हुन्।

• छठ पर्वले प्रकृति र मानवको सम्बन्ध मजबुत बनाउँछ।

• महिलाहरू परिवारको सन्तान र दीर्घायुको कामना गर्दै यो व्रत बस्छन्।

• यो पर्वमा शुद्धता, धैर्य र संयम अत्यन्त आवश्यक मानिन्छ।

🔬 छठ पर्वका वैज्ञानिक पक्षहरू

छठ पर्वमा सूर्यको किरणलाई शारीरिक र मानसिक लाभसँग जोडिएको छ।

• सूर्यास्त र सूर्योदयमा अर्घ्य दिनुबाट शरीरमा भिटामिन D र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुन्छ।

• उपवास र ध्यानले शरीरलाई डिटक्स गर्छ र अनुशासन बढाउँछ।

• नदि वा पोखरीको पानीमा उभिएर सूर्यको किरण ग्रहण गर्दा रक्तसञ्चार सुधारिन्छ।

🌾 छठ पर्वमा खाने परिकारहरू

छठ पर्वमा निम्न परिकारहरू प्रसादका रूपमा तयार गरिन्छः

• ठेकुवा

• कसार

• पिरुकिया

• गुड–खीर

• फलफूल (केरा, नारिवल, स्याउ, गन्ना आदि)

यी परिकारहरूमा पवित्रता, पौष्टिकता र घरेलु स्वाद मिसिएको हुन्छ।

❓ अक्सर सोधिने प्रश्नहरू (FAQ)

१. छठ पर्व कुन देवीलाई समर्पित हो?

छठ पर्व छठी माई (उषा देवी) र सूर्यदेवलाई समर्पित हो।

२. छठ पर्व कहाँ–कहाँ मनाइन्छ?

यो पर्व विशेषगरी नेपालका तराई क्षेत्रहरू (जनकपुर, विराटनगर, बिरगंज आदि) र भारतका बिहार, उत्तर प्रदेश, झारखण्ड क्षेत्रमा मनाइन्छ।

३. छठ पर्वमा के–के कुरा निषेध हुन्छ?

यस पर्वमा मांसाहार, मदिरा, र अशुद्धता कडाइका साथ निषेध गरिएको हुन्छ।

🪔 निष्कर्ष (Conclusion)

छठ पर्व केवल एक धार्मिक अनुष्ठान होइन, यो जीवन र प्रकृतिप्रतिको सम्मान हो। सूर्यको आराधना गर्दै, स्वच्छता र संयम अपनाउँदै यो पर्वले सकारात्मक ऊर्जा र सामाजिक एकता फैलाउँछ।

👉 तपाईंको गाउँमा छठ पर्व कसरी मनाइन्छ? तल कमेन्टमा लेख्नुहोस् र यो लेख Facebook वा WhatsApp मा सेयर गर्न नबिर्सनुहोस्। 🌞